نقد نظریه مرتون

انتقاد های وارد بر نظریه مرتون به شرح زیر است:

1. مرتون از تناقضات ساخت اجتماعی کاملا آگاه است، اما به انتقاد از بنیادهای نظام اجتماعی نمی پردازد و از روی احتیاط با آن برخورد می کند. نظریه او هر چند قدرت تبیین بالایی دارد ولی نمی تواند راه حل اصلاحی مناسب ارائه دهد.

2. مرتون بیشتر به طبقات محروم توجه کرده است و تحلیلی برای طبقات بالا، مثل نخبگان سیاسی و اقتصادی، با توجه به این که به راه هایی مشروع نیز دسترسی دارند، ارائه نمی کند. چرا آنها دچار بی هنجاری می شوند؟ آیا خوب جامعه پذیر نشده اند یا این گونه جامعه پذیر شده اند که قدرت و ثروت به هر شکل و اندازه برایشان با ارزش است یا کافی نیست؟

3. مرتون برای برخی انحرافات در جامعه توجیهی ندارد؛ مثلا ممکن است فرد بخواهد از وسایل مشروع برای رسیدن به اهداف ارزشمند جامعه بهره برداری کند، ولی امکان فراهم آوردن چنین وسایلی برای وی میسر نباشد، مانند طبقه متوسط شهری ما، موفقیت در جامعه از ارزش زیادی برخوردار است، ولی امکانات تحقق چنین هدفی مشروعا در دسترس همگان نیست. برای چنین افرادی، مرتون راه های بسیار پیچیده ای را پیشنهاد می کند که در روش های پنج گانه گونه شناسی وی نمی گنجد.